50 Soruda Görelilik Kuramları

İbrahim Semiz

Boğaziçi Üniv. Fizik Böl. Öğretim Üyesi


 

Yayınevi: Bilim ve Gelecek Kitaplığı


İçindekiler     |     Eleştiriler     |     Düzeltmeler

   Görelilik, 20. yüzyılın başlarında Fizik'te meydana gelen ve evrene bakışımızı derinden etkileyen iki büyük devrimden biri olarak bilinir. Diğer devrim olan Kuantum Fiziği'nin aksine, büyük ölçüde tek bir kişinin, Einstein'ın ürünüdür ve Einstein isminin günlük dilde deha ile eş anlamlı olarak kullanılmasının sebebi bu kuram(lar)dır.

   Yanda kapağını gördüğünüz kitabım, benim bulabildiğim kadarıyla bu konuda popüler düzeyde* Türkçe olarak yazılmış ilk kitaptır (güzel çeviri kitaplar var tabii).

   Zaman göreli imiş; hızlı gidersem genç kalır mıyım, Uzay-zaman nedir? Işık hızının özelliği nedir, aşılamaz mı gerçekten? E=mc2 ne demektir? Büyük Patlama ya da Kara Delik nedir? Evrenin geleceği hakkında ne biliyoruz? ve benzeri sorular ilginizi cekiyorsa, buyurun derim. Yetiştiğim çevrenin doktora yapmış ilk fertlerinden olduğum, ve --ayıptır söylemesi-- ÖSS'de derece yaptığım için bilim ile ilgili ("dünya yuvarlaksa aşağıdakiler neden düşmüyor" dahil) her türlü soruya muhatap olmuş, icabında mahalle kahvesinde meraklı bir emekli jandarma başçavuşuna soğuk füzyon'un ne olup ne olmadığını anlatmış biri olduğumdan; eh, konuyu da bildiğimden, Görelilik kuramlarını olabilecek en açık şekilde anlattığım konusunda iddialıyım.

   Ancak, Einstein'ın bir sözü var: "Kavramlar, mümkün olduğu kadar basit anlatılmalıdır, ama daha basit değil. Yani kavramları basitleştireyim derken içini boşaltma tuzağına düşmemeye dikkat etmek gerekir, ve maalesef buna her zaman dikkat edildiği söylenemez. Dolayısıyla, olabilecek en açık anlatım bile, kitabın her yerinin bir roman rahatlığında okunabileceği anlamına gelmeyebilir; sonuçta Görelilik'ten bahsediyoruz. En kestirme yolu bulmaya ve göstermeye çalışıyoruz, ama henüz bir Kral Yolu yok; eğer bir gün olursa da zaten bilim başka konulara ilerlemiş olur -:)

* Profesyonel düzeyde Türkçe yazılmış en az bir kitap biliyorum: A.Y. Özemre'nin Gravitasyonun Rölativist Teorileri adlı kitabı; belki başka da vardır. Tabii profesyonel düzeyde Görelilik kitabı deyince, Genel Görelilik anlaşılır genellikle; Özel Görelilik de kitabın bir giriş ünitesi olur; Özemre'nin kitabı da böyledir. "Sürüm" az olduğu için olacak, profesyonel Görelilik kitabı çevirisi yok galiba...

Yayınevinin Tanıtımı:

   Bilim ve Gelecek Kitaplığı "50 Soruda" dizisi, bilimin temel kuramlarını ve kimi alanlarını, popüler düzeyde anlatan kitaplardan oluşuyor.

   Dizinin 50 Soruda Görelilik Kuramları adlı elinizdeki kitabında, İbrahim Semiz, fizikte devrim sayılan ve günümüz fiziğinin temeli olan Einstein’ın özel ve genel görelilik kuramlarını, bu kuramların altyapısını oluşturan ve ilintili olduğu tüm konularla birlikte, olabilecek en yalın biçimde ve keyifli örneklerle anlatıyor. Boğaziçi Üniversitesi Fizik Bölümü Öğretim Üyesi olan yazarın, konuyu en basit çerçeveden başlayarak genişletirken geçtiği kimi sorular şöyle:

   Galileo göreliliğiyle Einstein özel göreliliğinin ilişkisi ne? Ya Einstein’ın Newton’u yanlışladığı gibi yarın birisi de Einstein’ı yanlışlarsa? Newton’un hareket yasaları nedir; veba salgını sayesinde bulundukları doğru mudur? Özel göreliliğin nesi özel? Işık hızı neden gözlemciye göre değişmez? Zaman genleşmesi nedir; hızlı giderek genç kalabilir miyim? Uzay-zaman nedir? Kütle ile enerji arasında ne ilişki var? Işıktan hızlı giden nesneler olabilir mi? Nasıl, “genelçekim kuvveti” aslında yok mu? Eğri uzay-zaman ne demek? Evrenin genleşmesi ne demek? Nereye doğru genleşiyor? Her şey mi genleşiyor? Ben de genleşiyor muyum? Kara delik nedir? Kara delik başka evrenlere ya da evrenin uzak köşelerine geçit olabilir mi? Ne olacak bu evrenin hali? Bu bilgiler ne işime yarayacak?


Tanıtım     |     Eleştiriler     |     Düzeltmeler

İçindekiler

1. Bölüm: GİRİŞ ve GENEL KAVRAMLAR
1) Görelilik Kuramı nedir?
2) Bu kurama neden ihtiyaç var?
3) Galileo göreliliğiyle Einstein Özel Görelilik’i arasındaki ilişki nedir?
4) Ya Einstein’ın Newton’u yanlışladığı gibi yarın birisi de Einstein’ı yanlışlarsa?

2. Bölüm: GÖRELİLİK ÖNCESİ ve GÖRELİLİĞE GEÇİŞ
5) Görelilik’ten önce ne vardı?
6) Eylemsizlik ilkesi nedir? Görelilik ile ilgisi nedir?
7) Görelilik ile güneşmerkezliliğin ilgisi nedir?

3. Bölüm: GALİLEO GÖRELİLİĞİ
8) Newton’un hareket yasaları nedir? Veba salgını sayesinde bulundukları doğru mudur?
9) Newton’un genelçekim yasası nedir? Felsefi/kültürel önemi nedir?
10) Galileo göreliliğinde dönüşüm nasıl yapılır?
11) İvmelenen sistemlerde neden (merkezkaç gibi) sanal kuvvetler algılanır? Bir kuvvetin fiziksel olup olmadığına nasıl karar verebiliriz?

4. Bölüm: EINSTEIN ÖZEL GÖRELİLİĞİ
12) Esîr nedir?
13) Işık ve diğer elektromanyetik dalgalar nasıl yayılır?
14) Işık hızı c neden gözlemciye göre değişmez?
15) Işık hızının değişmezliği ile ilgili Michelson-Morley deneyi nedir?
16) Zaman genleşmesi nedir? Hızlı giderek genç kalabilir miyim?
17) Hareket göreli olduğuna göre giden mi genç kalır, kalan mı? (İkizler çelişkisi/paradoksu)
18) Uzunluk büzülmesi nedir? Enine büzülme var mıdır?
19) Özel görelilikte andaşlık nasıldır?
20) Gözlemlemek ve görmek aynı şey midir?
21) Özel görelilikte dönüşüm (Lorentz dönüşümü) nasıl yapılır? Galileo dönüşümünden temel farkı nedir?
22) Uzay-zaman nedir?
23) Zaman nedir?
24) Özel görelilikte hızlar nasıl dönüşür?
25) Hareketli bir kaynağın yaydığı ışığın frekansını nasıl görürüm?
26) Özel görelilikte momentum nasıldır?
27) Kütle ile enerji arasındaki ilişki nedir? E=mc2 ne demektir?
28) Kütle hız ile değişir mi?
29) Dört boyutlu vektörler nasıldır? Dört boyutu birlikte düşünmenin avantajları nelerdir?
30) Işıktan hızlı giden nesneler olabilir mi?
31) Özel göreliliğin öngörülerinin deneysel ispatı var mı?
32) Einstein, göreliliği kaç yaşında, hangi ortamda geliştirdi?

5. Bölüm: EINSTEIN GENEL GÖRELİLİĞİ
33) Genel görelilik nedir? Özel göreliliğin nesi özeldi?
34) Eşdeğerlik ilkesi nedir?
35) Nasıl? “Genelçekim kuvveti” aslında yok mu?
36) Eğri uzayın düz uzaydan farkları nelerdir?
37) Eğri uzay-zaman ne demek?
38) “Genelçekim” ışığı saptırır mı?
39) Gezegen yörüngelerinde genel görelilik ne fark yaratır?
40) Genel göreliliğin uygulama alanları nelerdir?

6. Bölüm: KOZMOLOJİ
41) Evrenin genleşmesi ne demek? Nereye doğru genleşiyor? Herşey mi genleşiyor? Ben de genleşiyor muyum?
42) Evren konusunda genel göreliliğin getirdikleri nelerdir?
43) Büyük Patlama (Big Bang) nedir?

7. Bölüm: KARA DELİKLER
44) Kara delik nedir?
45) Kara delik nasıl oluşur?
46) Kara delik herşeyi yutar mı? Gözlemlenebilir mi?
47) Kara delik başka evrenlere ya da evrenin uzak köşelerine geçit olabilir mi?

8. Bölüm: SONUÇ
48) Ne olacak bu evrenin hali?
49) Göreliliğin günlük hayata bir etkisi var mı?
50) Bu bilgiler ne işime yarayacak?


Tanıtım     |     İçindekiler     |     Düzeltmeler

Eleştiriler

  • Radikal Kitap Eki'nde
  •             Fiziğin heyecanlı ufuklarında


    Anasayfa | İngilizce Anasayfa | Yeni ne var? | Araştırmalarım & Fizik | Giresun-Tirebolu- Belen-Fındık | Eğitsel Faaliyet | Exploration of the Universe | Üniversiteye Giriş Sistemi Projesi | Kitaplar | Bilimkurgu | Fotoğraf | Macintosh | Özlü sözler | İstanbul | Türkiye | Sitemi beğendiyseniz, bunları da deneyin

    Bana ulaşmak, veya bu sayfayla ilgili sorunları bildirmek için adresini kullanabilirsiniz.